Keizer & Waterman

Ik vroeg me altijd af of er nog foto’s zouden zijn – en zelfs getuigenissen – van Marcus Sturhoofd, die in 1938 stierf. Hij was getrouwd met Grietje Waterman. Zij en hun beide dochtertjes werden in 1943 in Sobibor om het leven gebracht. Ik wist dat de tweelingbroers van Grietje waren getrouwd met twee zussen Keizer. Een van die twee echtparen had een dochter; zij emigreerden in 1951 naar de USA.
Door een toeval – zoals zo vaak – stuitte ik op de naam van die dochter. Ik dacht een korte vraag te kunnen stellen, maar het werd een lang verhaal. Deze maand kon ik het tweede deel van ‘Van Keizers & Watermannen’ voltooien.

Het eerste boek kwam tot stand in samenwerking met de dochter, nu 83 jaar jong. Verdere samenwerking met haar en met een flink aantal andere nakomelingen en familie leverden het tweede deel op. Een indrukwekkend stuk geschiedenis, prima gedocumenteerd en voorzien van talloze foto’s kon hierdoor worden vastgelegd. Daarin zie we:

  1. De emigratie in 1906 van het echtpaar Keizer-Rooselaar naar Engeland, met hun oudste dochter.
  2. De terugkeer in Amsterdam in 1924, nu zes kinderen rijk.
  3. De oorlogsjaren van het echtpaar Keizer-Rooselaar, die na een verblijf in Westerbork wegens hun (deels verzonnen; allen hun vijf jongere kinderen hadden ook een Brits paspoort) Britse nationaliteit in het Franse interneringkamp Vittel terechtkwamen.
  4. Samen met hen verbleven daar hun drie jongere dochters, hun kleinkind (mijn hierboven genoemde medeauteur) en de echtgenoten van de twee oudste dochters. De jongste dochter zou haar echtgenoot in Vittel leren kennen.
  5. De internering van de oudste dochter met haar man in Bergen-Belsen en haar treinreis daarvandaan, die in Farsleben tot een einde kwam door ingrijpen van een Amerikaanse eenheid. Ik meldde dit al eerder op deze site.
  6. De oudste zoon was in 1938 naar Engeland teruggekeerd en voerde vanaf 1943 bij de RAF als waarnemer-bommenrichter een groot aantal vluchten uit boven Normandië, Nederland en Duitsland. Zijn relaas is – mede door zijn vliegers-logboek en uitgebreide defensiearchieven – bijna dag voor dag te volgen.
  7. De jongste zoon werd vanwege zijn Britse paspoort uit de trein naar Auschwitz gehaald en geïnterneerd in kamp Kreuzburg, in het huidige Polen. In 1945 werd het kamp geëvacueerd en kwam na een lange treinreis terecht in Spittal in Oostenrijk, van waaruit hij na een paar maanden werd gerepatrieerd. Zij dag voor dag bijgehouden dagboek biedt een volledig beeld van zijn belevenissen aldaar.
  8. Kort na de oorlog emigreerden eerst de twee jongste dochters met hun echtgenoten naar Amerika, niet lang daarna gevolgd door het echtpaar Keizer-Rooselaar met de tweede dochter en haar gezin. Niet lang daarna volgden ook de beide broers.
  9. Alleen de oudste dochter bleef in Nederland. Zij hertrouwde, verbleef enige tijd in Nederlands Indië, maar keerde al spoedig terug naar Amsterdam.
  10. De jongste dochter is nog in leven. Onlangs werd zij in Florida 100 jaar.

Door alle communicatie met de familie en de uitgebreide archieven en internet zijn hun levens nu (hopelijk) voorgoed vastgelegd. Waar het mee begon is en passant meegenomen: foto’s van het gezin Sturhoofd-Waterman en herinneringen van mensen die hen nog gekend hebben.

Eén kleinzoon haalt regelmatig de kranten, zelfs de Nederlandse: hij is schatgraver op een eiland voor de kust van Chili.