Maya van Horn – Actrice

Alweer een loot aan de uitgebreide artistieke tak van de grote negentiende-eeuwse entertainer Nathan Judels: Maya van Horn. Haar echte naam was Rosa Menagé Challa. Ze werd op 26 december 1896 in Amsterdam geboren als dochter van de Amsterdamse deurwaarder Theo Menagé Challa en Rozette Judels. Een gemengd huwelijk: Theo was van huis uit Nederlands Hervormd; Rozette Joods. Maar bij beiden stond in het Bevolkingsregister: ‘geen geloof’.

Eerst een terugblik. Maurits Judels (Rosa’s grootvader), de jongste kleinzoon van Nathan Judels, had succes als stage manager van het Metropolitan Opera House in New York. Zijn drie zonen kwamen al eerder aan bod: Nico, Jules en Charles verdienden hun sporen aan het toneel en in films in Amerika. Over zijn dochters is minder gesproken, maar zij kwamen, zoals dat heet, goed terecht. De oudste, Annie Julia Judels, trouwde eerst met de effectenhandelaar David Cohen de Boer en – na hun scheiding – met Willem (Marie Willem Frederik) Treub, econoom en Minister van Landbouw, Nijverheid en Handel en later Minister van Financiën. De jongste dochter, Adèle Judels, trad in Amerika in het huwelijk met de architect Albert Buchman, die vele bezienswaardigheden in New York heeft nagelaten. De middelste dochter, de bovengenoemde Rozette Judels, was de moeder van een zoon, die al jong naar Amerika emigreerde en drie dochters, onder wie Rosa Menagé Challa.

 

Rosa en haar zus Annie Menagé Challa. Door de Oostenrijkse schilder Dario Rappaport. Rond 1921.

 

Rosa was de enige van de drie zussen die actrice werd. Haar oudere zus Elizabeth bleef na een kort huwelijk vrijgezel en bleef tot op gevorderde leeftijd in de woning van haar ouders wonen, aan de Weteringschans. De jongste zus, Annie Julia, trouwde met een onderwijzer in Den Haag.

Rosa zal naast haar talent zijn geïnspireerd door haar ooms in Amerika. Rosa – ook wel Roosje – stond al jong op de planken. Veel van haar optredens is niet bewaard gebleven resp. uitgezocht. Rond 1914 maakte zij deel uit van het Hollandsch Tooneel, waar zij met indertijd bekende acteurs speelde. Er is zelfs een uiterst kort fragment van haar in een stomme film op internet te zien. En er zijn enkele foto’s van haar op toneel.

Rosa is nogal veel op reis geweest. Zij trouwde in juni 1922 te Kopenhagen met de Deen Kaj Horn Lassen, maar hun scheiding volgde drie jaar later. In augustus 1934 was zij terug bij haar ouders aan de Weteringschans. Ze kwam uit Berlijn, waar zij te eniger tijd na haar vertrek uit Kopenhagen moet zijn gaan wonen. In december van dat jaar vertrok zij alweer naar de Duitse hoofdstad. Men kan denken aan een langdurig artistiek werkverband in die stad. In juli 1937 trekt zij weer even in bij haar ouders, om in september alweer te vertrekken, ditmaal naar Brussel. Twee jaar later komt zij weer terug aan de Weteringschans en vertrekt in maart 1938 naar Capri. Dit kan te maken hebben gehad met haar beroep. Ze moet vandaaruit al snel opnieuw naar Berlijn zijn verhuisd, want vanuit die stad keert zij in november 1938 terug naar haar ouderlijk huis. Heel kort, want Rosa vertrekt voorgoed naar Amerika; zij wordt in Amsterdam uitgeschreven naar New York. Haar oom Jules Judels is dan nog altijd stage manager van het Metropolitan Opera House, een job die hij tientallen jaren eerder overnam van zijn vader. Oom Charles zou nog lang in leven blijven.

Vele jaren later zal zij verklaren dat haar vertrek een weloverwogen besluit was geweest. Ze had al jaren in Nederland op het toneel gestaan, o.a. met Louis Bouwmeester. ‘Dat was misschien wel de mooiste tijd van mijn leven. Toch bleef altijd een verlangen om vreemde landen te zien en vooral Amerika.’ Ze had haar besluit definitief genomen in Berlijn, omdat zij inzag dat het spoedig mis zou gaan in Europa. De naam Bouwmeester komt niet zomaar uit de lucht vallen: de grote acteur maakte heel lang deel uit van het gezelschap van Nathan Judels en was bevriend met meerdere eigentijdse familieleden.

In Amerika heette zij niet langer Rosa Menagé Challa. Ze stond daar – en ook in Nederland – bekend als Maya van Horn. Die naam roept veronderstellingen op: haar ex-echtgenoot heette Horn en haar volle nicht, de ijsdanseres May Judels (dochter van Rosa’s oom Charles Judels) was in New York jarenlang de regisseur van de befaamde ijsrevues van de Olympisch kampioene Sonja Henie. Ook May’s vader, Rosa’s oom, zou nog lang leven. We weten dat Rosa in Hollywood terechtkwam, waar niet alleen Charles Judels in de buurt woonde, maar ook Rosa’s oudere broer Teddy.

Vlak voor het einde van de Tweede Wereldoorlog meldde de Amigoe de Curacao dat Maya van Horn (‘een nicht van de vroegere Minister-President Treub’) een contract had getekend met ’20th Century Fox’, om een rol te spelen in de film Dragenwyck. ‘Zij was een bekende actrice in Nederland waar zij met het gezelschap van Louis de Vries optrad. Ook in Amerika trad zij in enkele liefdadigheidsvoorstellingen op. Haar eigenlijke naam is Rosa Menage Challa’.

Willem Treub was weliswaar nooit minister-president, maar bekleedde wel tweemaal het ministerschap. Deze ‘oom’ was trouwens van tamelijk korte duur, want het huwelijk Treub-Judels duurde slechts iets meer dan tien jaar. De vraag doemt even op hoe Annie Julia Judels met hem kennismaakte. Alles in uiteraard mogelijk, maar veel eerder was dr. Stephan Sturkop al nauw bevriend geraakt met zijn mentor Hector Treub, een bekend gynaecoloog en een oudere broer van Willem Treub. Dat Sturkop en Annie Julia Judels nauw aangehuwd waren roept hierbij vermoedens op. Zo stuit je bij iedere vondst op een nieuwe aanwijzing.

In Amerika speelde Maya van Horn in 24 films en tv-series. Lijsten daarvan zijn op internet in te zien. Zij heeft nog een keer Nederland bezocht. De krant doet daarvan in oktober 1957 verslag: ‘Maya van Horn bezoekt Nederland vanuit Hollywood: op Schiphol vond een onstuimige begroeting plaats voor de uitgang: een weerzien tussen twee Hollandse vrouwen en hun in Hollywood wonende zuster’. Zelf vertelde zij dat zij voornamelijk kleine rollen speelde, maar vooral in haar studio jonge talenten opleidde voor een succesvolle carrière. Haar beste vrienden in Hollywood, zo meldde zij zelf, waren de acteur Tyrone Power, met wie zij optrad in ‘Mississippi Gambler’ en het echtpaar Mike Todd-Elisabeth Taylor.

Maya van Horn alias Rosa Menagé Challa lijkt dezer dagen geheel vergeten in Nederland. Wellicht heeft het vroegere Theaterinstituut op dat gebied nog iets te bieden. Zij is op 8 december 1983 in Los Angeles overleden, bijna 87 oud.

Jetta Goudal – Jetje Goudeket

Extra achtergrond voor de carrière en het karakter van de filmdiva Jetta Goudal, die in Amsterdam als Julie Henriëtte Goudeket ter wereld kwam (betreft Deel III – hoofdstuk 22).

Krantenberichten USA

Nieuwsitem d.d. 16 mei 2015: Behalve veel krantenberichten over Morris, Bernard en June Sturkop (betreft Deel III – hoofdstuk 32) treffen we ook veel informatie aan over de drie artiestenbroers Nick, Jules en Charles Judels en andere verwanten (betreft Deel II – hoofdstuk 29). Er is een groot aantal hits op May Judels, Charles’ dochter, die na een kunstschaatsloopbaan een decennium lang de regisseur was de befaamde schaatsmusicals van meervoudig Olympisch kampioene Sonja Henie.

Krantenberichten USA

Nieuwsitem d.d. 16 mei 2015: Behalve veel krantenberichten over Morris, Bernard en June Sturkop (betreft Deel III – hoofdstuk 32) treffen we ook veel informatie aan over de drie artiestenbroers Nick, Jules en Charles Judels en andere verwanten (betreft Deel II – hoofdstuk 29). Er is een groot aantal hits op May Judels, Charles’ dochter, die na een kunstschaatsloopbaan een decennium lang de regisseur was de befaamde schaatsmusicals van meervoudig Olympisch kampioene Sonja Henie.

Warradijn, Hartog – Laatste brief

Nieuwsitem d.d. 1 december 2014: Een laatste teken van leven is altijd ontroerend. Uit de Verenigde Staten dook een brief op van Isaac Sturkops zwager Hartog (Harry) Warradijn (betreft Deel II – hoofdstuk 29). Hij ontving in december 1939 uit Canada een brief van zijn nichtje Morna Roeg en schrijft in januari 1940 terug. We weten dat hij met zijn vrouw Lees “Warradijn, Hartog – Laatste brief” verder